Sinh viên đánh giá giảng viên

Sinh viên đánh giá giảng viên và khóa học [1]

Đặt vấn đề

Một trong những nhiệm vụ cơ bản của năm học 2009-2010 nhằm phát triển đội ngũ giảng viên là thực hiện công khai chất lượng đào tạo, và “chậm nhất là năm 2011 chấm dứt sự tồn tại  của tiêu cực công khai trong thi cử và làm luận văn, luận án tốt nghiệp”[2] thông qua việc sinh viên đánh giá giảng viên (từ đây gọi tắt là “ĐGGV”). ĐGGV ở đây được hiểu là đánh giá giảng viên đang thực hiện chức năng giảng dạy tại nhà trường, không phải là đánh giá giảng viên tương lai hoặc giảng viên tiềm năng ở các trường sư phạm, hay các chương trình đào tạo giáo viên khác.

Bài viết này đề cập tới một số vấn đề liên quan tới qui trình ĐGGV như mục đích đánh giá, nguyên tắc đánh giá, nội dung đánh giá, cách thức đánh giá và phân tích kinh nghiệm tại Bộ môn qua các cuộc đánh giá khóa học được thực hiện bởi bộ môn Lý thuyết tiếng, khoa Đào tạo Tại chức.

Vấn đề sinh viên đánh giá giảng viên không mới ở nước ngoài. Trên thực tế, nó còn là một công việc hiển nhiên tại các cơ sở đào tạo thuộc tất cả các bậc[3], các loại hình[4]. Với xuất phát điểm từ Mỹ những năm 60 của thế kỉ trước, người học đánh giá giáo viên/giảng viên là một trong các tiêu chí khi quyết định “thăng tiến, tuyển dụng biên chế, thanh toán lương, và các quyết định hành chính”[5] đối với một giảng viên cụ thể và phương thức này nhanh chóng được triển khai rộng rãi tại nhiều nước trên thế giới nhất là ở Tây Âu, thậm chí ở Ấn Độ, hay Singapore, Hồng Công, Nhật Bản[6], nơi bắt đầu xuất hiện những trường và viện đại học có chất lượng đào tạo hàng đầu thế giới. Có thể nói, không khó khăn gì để tìm kiếm một hình thức đánh giá giảng viên tại một trường đại học hay một cơ sở đào tạo kể cả bậc phổ thông[7], hay những cơ sở đào tạo của nước ngoài tại Việt Nam, dù ngắn hạn hay dài hạn.

Ngay tại trường Đại học Hà Nội, vấn đề sinh viên đánh giá giảng viên cũng không phải là cá biệt hoặc chưa từng thực hiện. Chứng minh cho điều này là các trang đánh giá giảng viên được đăng tải công khai tại trang web của khoa Đại Cương[8]. Hơn thế nữa, tại Bộ môn Lý thuyết tiếng khoa Đào tạo Tại chức, việc tiến hành lấy ý kiến sinh viên về giảng viên và khóa học đã được thực hiện đều đặn nhiều năm nay, ngay khi chưa có một chủ trương của Bộ Giáo dục và Đào tạo, hay của chính trường Đại học Hà Nội. Cần phải bổ sung rằng, cách đây chừng năm năm, trường Đại học Hà Nội cũng đã từng tiến hành lấy ý kiến sinh viên về giảng viên, dù chưa phổ quát ở diện rộng, mà mới chỉ dừng lại ở việc thăm dò ý kiến sinh viên với một số giảng viên nhất định có giờ dạy trùng hợp với ngày lấy ý kiến đánh giá của sinh viên[9].

Tuy nhiên, vấn đề ĐGGV vẫn chưa thành chủ trương nên chưa được tiến hành đồng bộ ở đại đa số các cơ sở và các bậc đào tạo của ViệtNam. Và muốn cải thiện tình hình đào tạo, việc ĐGGV cần phải được thực hiện rộng khắp và theo hệ thống.

Mục đích ĐGGV

Xác định mục đích ĐGGV là một công đoạn quan trọng. Thứ nhất, mục đích đúng sẽ cho hướng đi đúng và kết quả đúng. Nếu như tiến hành ĐGGV mà không xác định được mục đích cụ thể thì sẽ dẫn tới việc lãng phí công sức, tiền của và kết quả sẽ là thái độ thờ ơ của giảng viên một khi họ nhận thức được đó là công đoạn mang tính hình thức. Thứ hai, xác định đúng mục tiêu của đánh giá sẽ giúp cải tiến qui trình giảng dạy, phương pháp giảng dạy hợp lí, qua đó, nâng cao chất lượng đào tạo.

Một số nghiên cứu về ĐGGV gợi ý kết quả đánh giá có thể được dùng để làm cơ sở cho việc bổ nhiệm chức vụ (giảng dạy, quản lí), phân loại giảng viên, quyết định biên chế lâu dài hoặc tái bổ nhiệm chức danh. Đồng thời, ĐGGV cung cấp thông tin và phản hồi về thế mạnh và điểm yếu của khoa, định hướng đào tạo kĩ năng, tạo mối quan hệ giữa khoa và sinh viên cũng như là bổ sung thêm kĩ năng về đánh giá. Thêm vào đó, ĐGGV cũng góp phần theo dõi việc thực hiện qui định của cơ sở đào tạo (tỉ lệ chuyên cần, vào lớp đúng giờ, hay tư vấn v.v.) hoặc giúp xác định các vấn đề liên quan tới qui trình giảng dạy, hành vi ứng xử của khoa, quản trị lớp học cũng như là đánh giá giáo viên[10].

Hiện nay, mục đích của ĐGGV theo Bộ Giáo dục và Đào tạo thì đang khá mơ hồ. Dường như khi đặt vấn đề ĐGGV để đấu tranh với tiêu cực trong thi cử, làm luận án, luận văn Bộ Giáo dục đã ngầm xác định mục tiêu không như nó cần phải có.

Đối với các chương trình khác nhau, ĐGGV có thể có những mục đích khác nhau. Chẳng hạn, việc đánh giá giảng viên tiềm năng là nhằm mục đích tuyển dụng nhân sự. Nhưng đánh giá giảng viên đương nhiệm lại có thể nhằm mục đích chính là cải thiện tình hình giảng dạy, phương pháp giảng dạy hoặc xa hơn nữa là bổ nhiệm các chức danh giảng dạy hoặc chức danh quản lí, hoặc đơn giản để công khai hóa chất lượng giảng viên của một cơ sở đào tạo.

Ở các nước duy trì chế độ hợp đồng lao động mà ít khi áp dụng chế độ biên chế suốt đời đối với giảng viên thì việc ĐGGV là việc quan trọng và cần phải tiến hành thường xuyên. Tuy nhiên ở nước ta, theo truyền thống, giảng viên được tuyển mộ với biên chế suốt đời, hoặc hợp đồng dài hạn (thực chất chỉ thay đổi tên gọi) thì vấn đề đánh giá giảng viên có thể được coi là không thực sự thiết thực. Hơn nữa, sinh viên ĐGGV cũng chỉ nên coi là một kênh thông tin trong nhiều kênh khác.

Nguyên tắc ĐGGV:  ĐGGV phải thực hiện theo hệ thống (đánh giá định kì, thường xuyên), phù hợp với thể chế (luật pháp), tin cậy (các mục đánh giá đảm bảo được người đánh giá phải đủ khả năng đánh giá), rõ ràng (các mục đánh giá không gây hiểu đa chiều, mơ hồ), hợp lí (các mục đánh giá có liên quan tới hoạt động hay kĩ năng giảng dạy chính của giảng viên), tổng thể (các mục đánh giá giảng viên phải đặt trong mối tương quan với các yếu tố khác tham gia vào quá trình giảng dạy: cơ sở vật chất, quản lí hành chính, chương trình giáo trình, sinh viên, khóa học), khách quan (hạn chế tố đa những mục đánh giá cảm tính, ví dụ “dạy tốt”, “dạy không tốt”, bình đẳng (giới, thâm niên, vị trí công tác, dân tộc, trình độ), có tính tới yếu tố đặc thù (số lượng sinh viên trong lớp, giới tính của sinh viên, loại hình giảng dạy: đọc bài giảng lí thuyết hay giờ thực hành, phòng thí nghiệm hay giờ thảo luận, trình độ đối tượng giảng dạy v.v.), thái độ tích cực (các mục đánh giá phục vụ mục đích cải thiện tình hình giảng dạy tốt hơn, nói cách khác, nâng cao phát triển chuyên môn thông qua phản hồi trực tiếp hoặc gián tiếp).

Nội dung ĐGGV: Để đánh giá một giảng viên cần thiết phải tập hợp nhiều tiêu chí mà trong đó đánh giá của sinh viên chỉ là một trong các tiêu chí đó. Với một giáo viên bậc phổ thông, qui trình đánh giá giáo viên có thể gồm các tiêu chí liên quan tới đánh giá của phụ huynh (mức độ hài lòng đối với các yêu cầu thông tin về lớp học, chương trình), đánh giá của học sinh (khả năng tiếp thu bài từ các hoạt động giảng dạy của giáo viên, thái độ quan tâm và ứng xử của giáo viên với học sinh), đánh giá hoạt động nghề nghiệp (đánh giá về quá trình đào tạo và học vấn của giáo viên), đánh giá chéo của đồng nghiệp (nhận xét về ngữ liệu giảng dạy, phương pháp tiến hành, kết quả thực hiện), kết quả học tập của học sinh (điểm số qua các kì sát hạch định kì, hết môn), nghiên cứu khoa học (nghiên cứu tình hình giảng dạy thực tế, những khó khăn thách thức và phương thức giải quyết, hiệu quả đổi mới phương pháp giảng dạy. Đây là minh chứng cơ bản đối với giá trị của một giáo viên, mức độ ảnh hưởng đối với đồng nghiệp), đóng góp cải tiến trường học (ý kiến thường xuyên với nhà trường hoặc cơ sở giáo dục nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, mức độ tham gia vào quá trình cải tiến nhà trường với các chủ đề cụ thể, kết quả và ứng dụng với lớp học cũng như của học viên hay các đồng nghiệp khác), dự giờ định kì (học hỏi kinh nghiệm, trao đổi kinh nghiệm với đồng nghiệp, giúp đỡ đồng nghiệp về các kĩ năng mới, thông tin mới, ngữ liệu mới hay thời gian cho bài giảng, phản hồi thường xuyên từ giáo viên về một vấn đề cụ thể), đánh giá của người quản lí (kết quả giảng dạy), đánh giá riêng và bài thi của giáo viên (các bài thi cụ thể) thì ở đại học, về cơ bản cũng phải bao gồm các bước tương tự tuy nhiên với các mức độ khác nhau.

Cách thức ĐGGV. ĐGGV chính thống (official evaluation) thường được tiến hành qua hệ thống câu hỏi khảo sát (còn gọi là Bảng hỏi). Bảng này thường bao gồm nhiều mục liên quan tới ba vấn đề chính: Đánh giá khóa học, Đánh giá giảng viên, và Tự đánh giá của sinh viên[11].

Đánh giá khóa học: quan điểm của sinh viên và cảm nhận của họ về chính khóa học, tốc độ bài giảng, mức độ bám sát chương trình

Đánh giá giảng viên: phương pháp truyền đạt kiến thức, khả năng tương tác, quản lí giờ học, cân đối giữa lí thuyết và thực hành, điểm mạnh hay điểm yếu của giảng viên và những gợi ý điều chỉnh phù hợp với cá nhân người học v.v.

Tự đánh giá của sinh viên: mức độ chuyên cần, tinh thần thái độ tần suất tham gia tích cực vào bài giảng, kì vọng của sinh viên về khóa học và kết quả của khóa học mà sinh viên thu được thực tế tương quan với kì vọng của chính sinh viên.

Việc ĐGGV có thể được tiến hành bởi chính giáo viên bộ môn hoặc của bộ phận độc lập. Các phiếu đánh giá thường khuyết danh để khuyến khích sự cởi mở, thẳng thắn. Mục đích và yêu cầu của ĐGGV phải được thông báo rõ ràng cho sinh viên, nhấn mạnh vào tầm quan trọng của việc sinh viên nêu ý kiến nhằm cải thiện tình hình giảng dạy cho các thế hệ học viên tiếp theo và đảm bảo các cuộc điền phiếu này không gây bất lợi cho kết quả môn học của sinh viên.

Phân tích kinh nghiệm ĐGGV

Trong suốt hai năm, tổ Lý thuyết tiếng khoa Đào tạo Tại chức đã tiến hành lấy ý kiến của học viên về các khóa học Ngữ Âm, Ngữ Pháp, Từ vựng, Lý thuyết dịch, Văn hóa Văn minh Anh với tổng số mẫu đánh giá lên tới hàng nghìn bản. Những lượt đánh giá này liên quan tới các giảng viên giảng dạy tại khoa gồm một trưởng khoa, một trưởng bộ môn và một giảng viên trong biên chế và một giảng viên cao cấp thỉnh giảng. Có hai trên ba giảng viên thực hiện hơn một môn và trải qua ít nhất hai lần đánh giá và nhiều nhất lên tới 10 lần.

Những đánh giá này được thể hiện ở dạng bảng hỏi, có cải tiến theo hàng năm. Lần đầu với môn Lý thuyết dịch, chỉ chú trọng tới hiệu quả của khóa học với học viên trong vấn đề cải thiện năng lực ngôn ngữ, khả năng tự học, tự rèn luyện của sinh viên. Kết quả là hầu như 100% sinh viên có nhận xét tích cực về phương pháp giảng dạy tích cực kết hợp giữa trình bày miệng và bài tập điều kiện khiến khả năng đọc và nói của sinh viên tăng lên đáng kể.

Tới những năm sau, Bảng hỏi được cải tiến hơn và mở rộng với bố cục chuẩn mực hơn bao gồm ba phần: sinh viên đánh giá về khóa học, về giảng viên, và tự đánh giá. Nhìn chung đại đa số sinh viên đánh giá tích cực về giảng viên (nhiệt tình, phương pháp giảng bài hiệu quả, khơi dậy tính tích cực trong học tập, phát triển các kĩ năng mềm như khả năng làm việc theo nhóm, thuyết trình trước đám đông, khả năng điều chỉnh thời gian, làm việc độc lập, cộng tác và quan trọng là nâng cao năng lực tiếng). Tuy nhiên, 100% sinh viên yêu cầu được sử dụng công nghệ hiện đại trong lớp như là máy chiếu OHP hay máy chiếu điện tử hoặc yêu cầu được học các môn lý thuyết sớm hơn ở giai đoạn đại cương hoặc được học phần thực hành nhiều hơn.

Kết luận

Không ai phủ nhận hiệu quả của việc ĐGGV. ĐGGV một mặt giúp phát triển nghề nghiệp theo hướng tích cực, kịp thời điều chỉnh chương trình, phương pháp học tập và giảng dạy đáp ứng yêu cầu đòi hỏi ngày càng cao của học viên. Mặt khác, ĐGGV giúp tạo một cái nhìn khách quan về khả năng giảng dạy của giáo viên.

Vấn đề ĐGGV cần phải được tiến hành định kì, bài bản và phục vụ một mục tiêu cụ thể là nâng cao chất lượng đào tạo.

Cần thiết phải có sự phản hồi và điều chỉnh cụ thể thông qua các cuộc đánh giá này. Muốn vậy phải có sự kết hợp nhịp nhàng giữa đánh giá và các giải pháp hậu đánh giá. Thiếu vắng sự can thiệp cải thiện tình hình, mọi sự đánh giá và nỗ lực của giáo viên học viên đều vô nghĩa.

 


[1] Trần Thị Lan, Đại học Hà Nội

[9] Xem thêm để hiểu một phần được coi là lí do gián đoạn các cuộc đánh giá giảng viên tại trường Đại học Hà Nội. Ý kiến của một trong các lãnh đạo trường. http://vnexpress.net/Vietnam/Xa-hoi/2007/09/3B9FA059/ 

 

Tagged: , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: