Hà Nội và người Hà Nội

“Chẳng thơm cũng thể hoa nhài

Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An”

và trong thời kì hiện đại, được làm cư dân Hà Nội vẫn là niềm mong ước của biết bao nhiêu người:

“Cầm vàng còn sợ vàng rơi

Hộ khẩu Hà Nội đời đời ấm no”

Nhưng người Hà Nội là ai nhỉ?

Theo lẽ thường, thủ đô của một nước thường là dân tứ chiếng. Anh hùng, hảo hán, cố cùng đầu đinh đều có thể tụ tập ở thủ đô. Đất không rộng thì người cũng đông hơn. Dễ kiếm sống hơn, chắc cũng lẽ thường tình.

Tôi không sinh ra và lớn lên ở Hà Nội. Đã đi hầu như quá nửa đời người. Có chừng 17 năm sống ở quê nhà, già 1/3 số đó ở nước ngoài và số thời gian còn lại, tới giờ, đinh cư ở Hà Nội nhưng cũng chỉ vài năm sống trong nội đô, thuộc khu ổ chuột nhất trong các ngõ ngách của Khâm Thiên. Rồi rời xa vào Thanh Xuân, dạo đó còn như là khỉ ho cò gáy của Hà Nội.

Trong cuộc đời của mình cũng tiếp xúc đủ loại người, từ bình dân tới những quan chức cao cấp qua công việc là chính. Thế nên ít nhiều mình cũng có thể hiểu được, cái gọi là người Hà Nội là thế nà0. Nhưng người ta bảo người Hà Nội chuyển hết vào Lâm Đồng làm kinh tế mới, còn những người nơi khác về Hà Nội làm nên Hà Nội mới.

Chỉ biết rằng người Hà Nội chắc cũng chia rõ ràng (vui vẻ) là người Hà Nội 1 và Hà Nội 2. Hà Nội 1 là những người dân sống ở khu phố có chữ Hàng. Các phố nào ngoài chữ Hàng ra thì đều là Hà Nội 2 cả, không phải Hà Nội 2 là Hà Tây nhập vào như khái niệm bây giờ. Thực sự, với tính kiêu sa như người Hà Nội, chẳng bao giờ họ lại cho Hà Tây là người Hà Nội cả.

Hãy dừng lại một chút để xem xem cái con người ở phố có chữ Hàng đó thì thường làm nghề gì?

Chủ yếu họ làm nghề buôn bán, tiểu thương, ít học nhưng gia đình khá giả và lại trọng người có học. Ấy là thế hệ trước. Giờ khi con cái họ trưởng thành rồi, họ dư giả tiền bạc và đổ tiền đổ của cho con học bằng mọi giá.

Một số khác có học thì nói thật họ đã qua Pháp hầu như hết cả rồi. Nói tới nét đẹp của Hà Nội cổ chắc dồn vào các nam thanh nữ tú, áo dài thướt tha, giỏi giang nữ công gia chánh, khéo chiều chồng, khéo nuôi con từ thời còn Pháp thuộc.

Nhưng mà những cái đẹp kiểu đó có thể gặp ở hầu hết các gia đình tư sản không lệ thuộc địa phương nào, và cái đẹp đó không phải là nét riêng của người Hà Nội.

Nhưng dù họ có là người ít học chăng nữa thì khi tiếp xúc với họ cũng vô cùng dễ chịu. Nhẹ nhàng, mềm mỏng, sởi lởi, rào trước đón sau, khiêm nhường, hết lòng lo cho con cái. Trong buôn bán có vẻ họ khôn lanh nhanh nhẹn nhưng khi tiếp xúc với họ thấy họ cũng rất giản đơn và tin người.

Những nữ sinh Hà nội có chữ Hàng đó cũng thật khác biệt. Có những cô mảnh mày hay hạt, nói năng nhỏ nhẹ. Nhỏ nhẹ tới mức người ta không dám nói to hơn mức bình thường khi tiếp xúc với các cô. Cũng đáng tự hào nếu cô nào được khen là có nét đẹp của cô gái Hà Nội gốc (dù chẳng biết gốc là thế nào, nhưng nó có nét na ná như trong tranh của Tô Ngọc Vân, “Cô gái bên hoa huệ”).

Nhưng không phải tất cả đều thế. Hầu hết lớp thanh niên hiện đại đã rất khác rồi. Rất ít người nói năng nhỏ nhẹ, nhu mì như trường hợp vừa nói kia.

Những người lớn tuổi hơn thuộc hàng có ít chữ cũng phân hóa làm hai loại. Một loại nhỏ nhẹ nhu mì như vừa nói. Nhưng số này cũng ít lắm nha. Đa số còn lại họ cũng nhỏ nhẹ nhưng không nhu mì, hay nói xấu sau lưng những người khác. Họ cũng rất thực dụng và luôn tránh động chạm tới mức tối đa.

Nhưng cái mềm mỏng nhẹ nhàng thực dụng của họ cũng không đáng sợ bằng cái mềm mỏng nhẹ nhàng thực dụng của những người pha Hà Nội (cái này sẽ nói tiếp vào bài sau)

Họ cũng hay look down on những người xung quanh mà không phải người Hà Nội gốc, có nghĩa là dù sống lâu năm nhưng không sinh ra và lớn lên tại Hà Nội (nói chung, không có chữ Hàng). Nói thực là mình rất ngại tiếp xúc với số này. Họ xã giao, giả tạo, không thật.

Có một điều ít ai để ý, rằng dù người Hà Nội có phải là gốc hay không thì 100% trong số họ cũng vẫn là có gốc gác từ các vùng nông thôn như Hải Dương, Hưng Yên, Hà Tây cũ…

Và dù rằng hiện nay hầu hết người Hà Nội được coi là gốc có đủ khả năng tài chính và có ít trí tuệ thì đã hầu như không còn sinh sống và làm việc ở các phố có chữ Hàng nữa rồi. Người Hà Nội đó đã dần dần rời xa những khu ổ chuột của Hà Nội cổ để tới những nơi sang trọng hơn để được sống cho ra hồn hơn ở một nơi nào đó trong các khu chung cư cao tầng hoặc các biệt thự biệt lập, hoặc chuyển tới các con phố ít cổ hơn nhưng có điều kiện sống khá hơn…

Hoặc giả họ cũng là những phần từ đã bắt đầu sa sút, buộc phải dùng chính những căn nhà phố cổ đó để cho thuê kiếm kế sinh nhai khi tuổi đã xế chiều, hoặc gia đình thân tộc có vấn đề trong phân chia tài sản, buộc phải bán nhà để chia nhau khi giá đất giá nhà cứ lên cao, lên cao mãi mà cuộc đời thì cứ như càng ngày càng ngắn lại hơn. Họ cũng cần hưởng thụ.

Không thể nào có một câu trả lời xác đáng, người Hà Nội là ai, một cách cụ thể.

Nhưng những tiếng thơm về người Hà Nội cứ còn đó. Cái đẹp mơ hồ gắn cho người Hà Nội nói chung lại chỉ hiện hữu ở một số cá thể rất riêng nào đó ở nơi này, để khiến cho người ta nhìn thấy là phải buột miệng lên “con gái Hà Nội thật”. Được khen những lời như vậy thì mát ruột mát gan không có gì bằng.

Và những tính xấu của người Hà Nội hiện thực cứ hiện hữu và như càng ngày càng nhân lên cái sự xấu xa, sự xô bồ, dung tục, lừa lọc, buôn gian, bán lận, nanh nọc, chanh chua … cùng với mọi cái lộn xộn như chưa từng có nơi đâu trên thế gian này như vậy.

Một Hà Nội rất khó định hình nhưng không thể nào lẫn lộn với bất cứ nơi đâu!

“Không có bất cứ một chút cảm tình nào và không có bất cứ cái gì để gọi là xứng đáng tầm thủ đô của một nước” là câu mình luôn nghe được từ một số người thân. Một Hà Nội nhếch nhác, lộn xộn, chắp vá… quả thực nó không giống bất cứ nơi nào mình đã đặt chân (không nhiều, chừng hai chục nước).

(Bài này thể hiện cảm nhận riêng của tác giả)

Tagged:

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: