Học ngôn ngữ học, học tiếng và dạy tiếng?

Có nhiều người thắc mắc, học tiếng Anh hay tiếng Nga, tiếng Nhật là học cái gì và học ngôn ngữ học là học cái gì? Vấn đề ở chỗ học cái gì để làm gì?

Ngôn ngữ học là một môn khoa học về ngôn ngữ. Khoa học về ngôn ngữ thì rộng, tất cả những gì liên quan tới ngôn ngữ như ngữ âm (phonetics), âm vị (phonology), ngữ pháp (grammar, grammatics), từ vựng (lexicology), cú pháp (syntax), ngữ nghĩa (semantics), ngữ dụng (pragmatics), tu từ học (stylistics), phân tích diễn ngôn (discourse analysis), từ nguyên học (etymology), thành ngữ học (phraseology) v.v. Những người học ngôn ngữ học có thể làm giáo viên, có thể làm nhà nghiên cứu về ngôn ngữ. Trước đây, đại đa số giáo viên học ngôn ngữ học đi làm báo. Ở các trường lớn trên thế giới, người ta thương gọi học ngôn ngữ học là môn “ngữ văn”, bao gồm cả ngôn ngữ và văn học, nhưng thường là của một thứ tiếng nhất định. Ví dụ khoa ngữ văn tiếng Nga thì học tiếng Nga và văn học, khoa ngữ văn tiếng Anh thì học tiếng Anh và văn học. Nhưng học tiếng ở đây khác với khái niệm học tiếng trong tiếng Việt.

Khi coi ngôn ngữ học là một môn học, thì nó có thể được giảng dạy bằng các thứ tiếng khác nhau. Các thứ tiếng đó thực chất chỉ là công cụ truyền tải một ngôn ngữ thối. Cái này giống như học bất cứ môn khoa học nào khác bằng tiếng nước ngoài, như học công nghệ thông tin bằng tiếng Anh hay tiếng Nhật, tiếng Hán; hoặc học quản trị kinh doanh bằng tiếng Nga, tiếng Tây Ban Nha vậy. Khoa ngôn ngữ học ở đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn bắt đầu dạy một số môn bằng tiếng Anh hoặc bán tiếng Anh (nửa nọ nửa kia).

Ngôn ngữ học có lẽ cũng chia làm hai dạng: ngôn ngữ học và ngôn ngữ học đặc thù (general linguistics và special linguistics) là học khoa học ngôn ngữ nói chung không tập trung vào một ngôn ngữ cụ thể, chỉ tập trung giải quyết những vấn đề cơ bản nhất của ngôn ngữ học như các môn đã đề cập ở trên. Còn ngôn ngữ học đặc thù là ngôn ngữ học chỉ nghiên cứu các lĩnh vực của từng thứ tiếng cụ thể như ngôn ngữ học của tiếng Anh, tiếng Nga, tiếng Pháp, tiếng Việt. Như vậy, các môn ngôn ngữ học này đi chi tiết như là: English Lexicology, English Semantics, English Pragmatics v.v. Tuy nhiên, vì ngôn ngữ học gì cũng chỉ dựa vào những nội dung cơ bản của ngôn ngữ học nói chung, do đó, chi tiết hóa vấn đề thì nhiều khi gây chồng chéo, hiểu lầm khái niệm.

Nếu những người chỉ học ngôn ngữ học nói chung bằng tiếng Việt thì chỉ có thể đi dạy tiếng Việt. Nhưng bất cứ ai đã học ngôn ngữ học nói chung bằng một thứ tiếng khác ngoài thì vừa có khả năng làm nghiên cứu về ngôn ngữ học, vừa có thể đi dạy cái ngôn ngữ mình được học đó.

Vậy khái niệm thứ hai: học tiếng là gì?

Học tiếng là học sử dụng một thứ tiếng cụ thể với các kĩ năng của nó như nghe, nói, đọc, viết. Hai cặp kĩ năng tiếp nhận thông tin và sản sinh thông tin. Tiếp nhận thông tin ở dạng nghe / nhìnvà đọc, sản sinh thông tin ở dạng nói và viết. Nói và viết lại được chia nhỏ thành các bối cảnh như quy thức và phi quy thức. Sản phẩm của học tiếng cũng không chỉ có vậy. Nó còn có thể là dịch thuật bao gồm nói và viết, xuôi và ngược. Dịch xuôi là từ ngôn ngữ thứ 2 sang ngôn ngữ mẹ đẻ. Dịch ngược là từ tiếng mẹ đẻ sang tiêng nước ngoài. Như vậy học tiếng thì thiên về thực hành nhiều hơn. Với dạng học tiếng kiểu này, không cần phải có một bằng cấp cụ thể, một môi trường học thuật nhất định mà có thể tự học, tự dạy cho nhau kiểu truyền đạt kinh nghiệm. Nhưng thường thì người ta vẫn có thói quen vào trường lớp cụ thể để học để nhận bằng, để đi làm việc bằng một thứ tiếng nào đó.

Cũng xuất phát từ quan điểm, học tiếng là học thực hành nên người ta chú trọng vào các kĩ năng tiếng mà nới lỏng phần lí thuyết về ngôn ngữ học (còn gọi là lí thuyết tiếng). Tuy nhiên, nếu chỉ học kĩ năng, sau một thời gian, người học có xu hướng quên thứ tiếng đó nếu không sử dụng tới nó. Còn học bài bản, có nghĩa là dựa trên nền của lí thuyết tiếng, hay còn gọi là ngôn ngữ học lí thuyết, thì người ta sẽ hiểu bản chất của vấn đề của một ngôn ngữ cụ thể, và người ta sẽ có khả năng nghiên cứu chuyên sâu về một ngôn ngữ hay có khả năng sử dụng ngôn ngữ đó một cách thông thạo theo đúng nghĩa.

Với một người học tiếng để sử dụng thành thạo thì không cần phải biết các khái niệm chuyên sâu về ngôn ngữ học như âm tắc xát là gì, âm gió có cấu tạo thế nào nhưng mỗi giáo viên tiếng thì lại cần thiết phải nắm rõ các vấn đề đó. tương tự, một giáo viên không có khái niệm về từ vựng học, không biết rõ cấu trúc của từ thì sẽ ít có khả năng giải thích từ hay hướng dẫn cho người học một cách khoa học về cách học từ một thứ tiếng cụ thể. Do vậy, giáo viên tiếng không thể giỏi nếu không được trang bị lí thuyết ngôn ngữ học vững vàng. Họ chỉ có thể đi dạy theo sách, dạy vẹt mà không có khả năng sửa chữa, điều chỉnh hay dạy đúng một cách khoa học cho học viên, nếu thiếu kiến thức cơ bản về ngôn ngữ học.

Các trường dạy tiếng cấp bằng về cơ bản đã đơn giản hóa khái niệm tiếng nên cũng đơn giản hóa chương trình, lầm tưởng rằng, giáo viên tiếng chỉ cần giỏi tiếng, có nghĩa là nghe nói đọc viết thành thạo là đi dạy được tiếng. Đây là một quan niệm hết sức sai lầm. Đơn cử cho việc này là rất nhiều người Việt giỏi tiếng Việt, nhưng không đơn giản nếu yêu cầu họ dạy tiếng Việt. Điều này chỉ ra rằng, một người Việt dù có giỏi tiếng nước ngoài đến mấy đi nữa cũng khó mà giỏi như người bản ngữ, nhưng nếu có được trang bị kiến thức ngôn ngữ học cơ bản, ngôn ngữ học ngành thì họ có khả năng dạy thứ tiếng ngoại ngữ đó còn hơn người bản ngữ thuần túy, không được trang bị kiến thức ngôn ngữ học.

Tuy nhiên, để đi dạy học, chỉ giỏi hai cái đó vẫn còn chưa đủ. Cái thiếu đó chính là nghiệp vụ sư phạm. Ngay cả nghiệp vụ sư phạm thì cũng vẫn là vấn đề bị coi nhẹ trong hầu hết các cơ sở giáo dục của Việt Nam

Tagged: , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: